A AC Memoria Histórica Democrática advirte publicamente da complexidade e que quedaron incompletas actuacións previas para a exhumación no cemiterio de Serantes
Comezan os traballos no cemiterio de Serantes para identificar 197 vítimas da represión política, mentres unha asociación memorialista advirte sobre unhas expectativas que serán “difíciles de cumprir”.
O proxecto, financiado con 150.000 euros polo Ministerio de Memoria Democrática, ten como obxectivo devolver os restos ás familias; non obstante, a Asociación de Memoria Histórica Democrática advirte da complexidade do terreo e de intervencións anteriores e incompletas.
O pasado martes, o cemiterio parroquial de Serantes, en Ferrol, converteuse no escenario do inicio de escavacións arqueolóxicas de sondaxe e investigacións históricas co obxectivo de exhumar e identificar os restos de persoas perseguidas durante o golpe de Estado de 1936 e a ditadura franquista.
O proxecto —impulsado pola Deputación da Coruña e o grupo de investigación Histagra da Universidade de Santiago de Compostela (USC)— conta cunha subvención de 150.000 euros do Ministerio de Política Territorial e Memoria Democrática. A iniciativa busca localizar e devolver ás súas familias os restos de 197 vítimas asasinadas entre 1936 e 1942.
O presidente da Deputación Provincial, Valentín González Formoso, cualificou o traballo de “loable” e salientou o obxectivo de “non deixar ningunha memoria viva sen resolver”. No acto de inicio, Formoso lembrou que as persoas que xacen nesta fosa común tiñan nomes e familias que agardan recuperar “a pegada física dos seus seres queridos”. Sol Agra, deputada de Dereitos Civís, subliñou a complexidade da operación debido ás “moitas alteracións” que sufriu o cemiterio ao longo dos anos; tamén fixo fincapé na importancia de recuperar non só os corpos, senón tamén “as historias de valentía de todos aqueles que morreron polos valores democráticos”.
Pola súa banda, Lourenzo Fernández Prieto —catedrático de Historia Contemporánea da Universidade de Santiago de Compostela (USC) e director científico do CISPAC— formulou a pregunta que guía a investigación: “Por que os tiveron que matar?”. Definiuna como unha cuestión “histórica, democrática e de dereitos humanos desde unha perspectiva do século XXI”. Fernández Prieto sinalou que en Galicia foron fusiladas máis de 2.000 persoas ata decembro de 1936. Lucía Santiago Sanmiguel, investigadora de Histagra, explicou que o traballo permitirá contrastar hipóteses e complementarase con análises antropolóxicas, forenses e xenéticas, así como coa historia oral. Os resultados iniciais espéranse para o 9 de setembro.
DISCREPANCIAS DA ASOCIACIÓN MEMORIALISTA DE FERROLTERRA
Non obstante, a Asociación de Memoria Histórica Democrática —a única asociación dedicada á memoria histórica na comarca de Ferrol-Eume-Ortegal— quixo aclarar que non participa neste traballo, a diferenza de iniciativas anteriores noutros cemiterios nas que si colaborou con Histagra achegando datos sobre vítimas e contactos de familiares.
Nun comunicado de prensa, a asociación expresa a súa preocupación por “xerarse expectativas de difícil cumprimento entre as máis de 200 familias das vítimas”, dado que, ao seu xuízo, a operación en Serantes presenta unha complexidade extraordinaria.
A organización sinala que, en dúas ocasións, acompañou historiadores de Histagra para amosarlles as diversas fosas comúns existentes e explicarlles que os restos “presumiblemente se desprazaran, mesturaran e mesmo trasladaran a diferentes lugares”. A asociación advirte de que, nestas circunstancias, a dificultade e o custo de realizar probas de ADN parecen “inalcanzables en comparación cos orzamentos de exhumación que se manexan habitualmente”.
Así mesmo, a A.C. Memoria Histórica Democrática sinala que colaborou en anos anteriores noutros proxectos nos cemiterios do Val, Ribeiras do Sor e Catabois —facilitando ampla información a Histagra—, pero lamenta que “en ningún deses casos, ata a data, se chegasen a completar os proxectos”. En consecuencia, aínda que a asociación considera “lexítimo e axeitado realizar estudos históricos e traballos de campo encamiñados a coñecer mellor a historia das fosas comúns e das vítimas da represión”, subliña que, polo de agora, o proceso atópase na fase de “estudo da localización e natureza dos lugares de enterramento” e non na da exhumación propiamente dita. Non obstante, a asociación desexou “éxito aos profesionais implicados nesta iniciativa”.