“En memoria do meu avó Amadeo”.

Un artigo de María. Neta de Amadeo Teiga Rojo, vítima mortal do franquismo na Coruña.

Hai un mes, ocorreu o acontecemento máis inesperado da miña vida e da vida da miña nai. Tan desexado, tan aparenteme irrealizábel durante máis de oitenta anos, que parecía unha quimera. Un acontecemento que non tería sido posibel sen Carlos Babío e Rubem Centeno, aos que nunca lles poderemos agradecer dabondo.

Cando Carlos me confirmou que él e Rubem sabían onde estaba o meu avó, chorei incrédula, un sentimento que non son capaz de describir, impactante. 

Cando meu marido e mais eu chegamos ao cemiterio o día seguinte, unha mañá dun día festivo, andabamos buscando expectantes o lugar onde nos dixeran que ficaban os seus restos. Vimos a alguén collendo medidas dunha zona de prado. Alí estaba Rubem; soúbelo ao instante aínda que non o coñecera, porque ás veces as persoas revélanse nun instante.

Tras falar con él un bon anaco, díxome “Amadeo está aquí”, foi moi emotivo. O feito de que o dixese así, chamándoo polo seu nome, chegoume moi fondo. Foi darlle o recoñecemento da persoa que foi, devolverlle o estatus de ser humano, xusto o que lle roubaran aqueles que o meteron nese cadaleito e o agocharon dos que máis o querían. Dicir así o seu nome foi moi fermoso, lembrarei esas verbas para sempre.

Quero destacar a dedicación de ambos, o seu empeño e compromiso con esta causa e a tantas outras, loitando pola memoria de tantas vítimas da represión, perdas desgarradoras para tantas familias. Nenos e nenas que creceron orfos. Viúvas, que en case todolos casos nunca tiveron a oportunidade de coñecer a verdade. Os netos e netas aos que lles roubaron a alegría de ter aos seus avós.

Parafraseando a Pericles, “O que deixas atrás non é o que está gravado en monumentos de pedra, senón o que teceches nas vidas dos demais”  e nestes casos eles tecen o máis importante, un  abrigo de consuelo, de reparación e de peche dun ciclo de sufrimento e incerteza.

O meu avó foi, segundo os que o coñeceron, unha gran persoa, un home intelixente, que elixiu o seu propio futuro para construír un mellor para a súa familia, para as súas fillas. Quería que tivesen a oportunidade de estudar ata onde quixesen chegar, así que se mudou a Barcelona deixando atrás a súa querida Galicia, que naquel momento era predominantemente rural e menos avanzada. O seu traballo, as súas ideas, a súa comprensión da sociedade, levaríano ao seu tráxico final. Encarcerado na “prisión provincial”, localizado e denunciado por un veciño que odiaba a os que no pensaban coma él. Maldade en estado primixenio. Foi asasinado posteriormente con só 38 anos, privando á súa familia dos seus restos e da oportunidade de darlle unha sepultura digna. Sería imposibel relatar nesta dedicatoria todas as atrocidades e crimes do réxime ditatorial en España: as familias rotas, o sufrimento, as torturas e os asasinatos.

Nunha nota máis persoal, houbo ese momento no que, despois de falar con Rubem no cemiterio, fumos a xunta da miña nai, que esta a piques de cumprir 90 anos, e lle dixen:

“Mamá, ven, séntate. Teño que contarche algo, unha boa noticia, unha noticia inesperada, impactante, unha fermosa noticia que era completamente impensabel, que é posibel grazas a unhas persoas incribles. Atopamos ao teu pai, ao meu avó; sabemos onde está e imos levarte para que poidas reencontrarte con el, para que poidas choralo se queres, no lugar onde están os seus restos”. Foi entón cando comezaron as bágoas, bágoas de incredulidade, bágoas de tristeza, bágoas de alivio por chegar a case o fin dunha longa etapa, polo tempo perdido, pola ausencia de momentos compartidos, polos anos de información secuestrada. Porque non puido ver medrar as súas fillas, nin estar con elas en ningún dos momentos das súas vidas.

Gustaríame deixar cunha reflexión… Cando lamentablemente se frivoliza, se ningunean as motivacións das familias para atopar os seus seres queridos, decirlles dende unha, que único que se desexa é saber onde están, facerlles xustiza, choralos e recuperar a súa memoria, rescatalos do abandono forzoso, recuperar os seus restos e abrazalos, aínda que só sexa metaforicamente…

As sociedades que ignoran o seu pasado, ou que trivializan o que aconteceu, que o reinterpretan, están condenadas a repetir os mesmos tráxicos erros.